نبرد در گذرگاه پارس نوشته امیر کیوان صمدی، یک نمایش رادیویی تاریخی است که مسئلهی دفاع از سرزمین را در موقعیتی نابرابر دنبال میکند. نمایش از رویارویی سپاه خشایارشاه و مدافعان ترموپیل آغاز میشود و سپس به پیشروی اسکندر در قلمرو هخامنشی میرسد. این مقدمه صرفاً شرح نبردی پیشین نیست؛ تنگی گذرگاه، شناخت مسیرهای کوهستانی و نقش راهنمای محلی، زمینهای برای فهم رویارویی اصلی فراهم میکنند. راوی فاصلهی میان رویدادها را پر میکند و گفتوگوهای شخصیتها، نگرانیها و محاسبات دو اردوگاه را آشکار میسازند. نمایش، خاطرهی جنگ و آتشسوزی را نیز در انگیزهی انتقامجویانهی اسکندر وارد کرده است. شنونده از یکسو اختلاف فرماندهان و ضعف همبستگی در شاهنشاهی را میشنود و از سوی دیگر، شاهد تصمیم کسانی است که دفاع را هنوز ممکن میدانند. جابهجایی میان چادرهای فرماندهی، چاپارخانه و ارتفاعات، فضای جنگ را فراتر از برخورد سربازان نشان میدهد.
نبرد در گذرگاه پارس، آریو برزن را فرماندهای تصویر میکند که محدودیت نیروهایش را میشناسد و بهجای رویارویی در دشت، موقعیت دفاعی مناسبی برمیگزیند. کوهستان در این نمایش صرفاً پسزمینه نیست؛ عرض راه، بلندی صخرهها، سکوت و امکان دیدهبانی در تصمیمهای نظامی دخالت دارند. شخصیت چاپار زن نیز وجه دیگری از مقاومت را نمایندگی میکند: رساندن خبر، تحمل آسیب و اصرار بر سهیمشدن در دفاع. گفتوگوی او دربارهی نشان دلاوری، میان پاداش شخصی و تعلق به سرزمین تفاوت میگذارد. اسکندر نیز تنها از بیرون توصیف نمیشود؛ فرمانها و واکنشهایش، خشم او از توقف پیشروی و حساسیتش به اطلاعات را نشان میدهند. اجرای چندگویندهای، تمایز نقشها و رفتوبرگشت میان دو جبهه را برجسته میکند. لحن خطابی فرماندهان در کنار پرسشها و گزارشهای کوتاه سربازان، حالوهوایی حماسی و پرتنش میسازد. دغدغهی اصلی نمایش، نسبت میان شمار نیروها، تدبیر فرمانده و مسئولیت اشخاص در لحظهی خطر است؛ موضوعی که در تصمیمهای شخصیتها نمود پیدا میکند.