فیلم شطرنج باد

خانم کوچک معلول(فخری خوروش) موقعی که اتابک(محمدعلی کشاورز-ناپدری شارلاتانش پس از مرگ مادرش) بر سر نماز است با وزنه‌ای بر سر او می‌کوبد تا حق یتیمی خود را بگیرد.

بازی فخری خوروش کرمانشاهی و محمدعلی کشاورز خوب بود.
این فیلم در سال ۱۳۵۵ ساخته شد.
این فیلم بعد انقلاب قابلیت پخش مانند ... دیدن ادامه ›› فیلم گاو دارد.
شطرنج باد در سال ۲۰۲۰ توسط سینماتک بولونیا ایتالیا با پشتیبانی بنیاد فیلم مارتین اسکورسیزی و با کمک مالی بنیاد جرج لوکاس مرمت شد.
پیش از آن باید تاکید کرد تماشای نسخه با کیفیت و ترمیم شده این فیلم حتما برای تمام علاقه‌مندان جدی سینمای ایران و جهان ضروروی است.

در آغاز سده ۱۴ (خورشیدی) در خانواده‌ای اشرافی، بزرگ خانواده -خانم بزرگ- فوت می‌کند. وارث او، خانم کوچک (فخری خوروش)، دختری افلیج است. بر سر تصاحب ثروت خانوادگی بین اتابک (محمدعلی کشاورز، ناپدری خانم کوچک)، کنیزک (شهره آغداشلو)، دایه، و برادرزاده‌های ناپدری مناقشه درمی‌گیرد. خانم کوچک موقعی که اتابک بر سر نماز است با وزنه‌ای بر سر او می‌کوبد و به کمک کنیزک، اتابک را در سرداب خانه پنهان می‌کند. روز بعد، مفتش (حمید طاعتی) به بازجویی از افراد خانواده می‌پردازد.

حاج‌ عمو (محمد علی کشاورز) از طریق صیغه شرعی «خانم بزرگ» وارد خانه شده و جاخوش کرده، رمضان و شعبان را نیز از طایفه خود به اینجا آورده است. با مرگ خانم بزرگ، حاجی عمو، شهودی از اهالی دست و پا می‌کند؛ و با مهرهای جعلی، بنچاق‌ها را به نام خود انتقال می‌دهد و چپق تازه می‌کند و البته که به تمام آداب شریعت و نماز و سجاده نیز پایبند است. شعر های روحانی می‌خواند و او رقص‌های جسمانی می‌کند.

خانه مجلل وهم‌انگیزی که همه چیز آن بادآورده است و معروض باد؛ شاید استعاره‌ای از جامعه‌ای بدون بنیه طبقاتی. اتابکی که از او تنها عکسی بر قاب روی دیوار مانده و لعنت زنان رختشوی. خانم بزرگی که صیغه شرعی یک شبه حاج عمو شده و اکنون بر سر مرده ریگش جنگ همه علیه همه به راه افتاده، حاج عمو با مهرهای قلابی‌اش و اسناد جعلی‌اش که همه در آتش سوخته‌اند، خانم کوچک (فخری خوروش) وارث خانه، در بالاترین طبقه بر روی صندلی چرخدار نه بر مال خویش مالکیت دارد و نه حتی به بدنش؛ آخر سر نیز خود را بسختی بر روی زمین و از پله‌ها پایین می‌کشد و نفس زنان به زیر زمین عمارت و سرداب و حمام می رسد: حاج عمو و کنیزک پشت بخار متصاعد در عشرت‌اند. شهوت و جنایت در هم می‌آمیزند.

در این بین مردم طبقه فرودست از پس این فروپاشی سر بیرون بیاورند و کنیز به شکلی خزنده و مخفی تسهیل‌کننده این فروپاشی است. در میان تمام توطئه‌هایی که در فیلم چیده و برچیده می‌شود، نقش مهم کنیزک به چشم می‌آید. او همزمان به تمام شخصیت‌های دست‌اندرکار توطئه‌های همراه است و اصطلاحا چندجانبه بازی می کند. نکته مهم اما اینکه در نهایت تابلو نقاشی خان بزرگ (اتابک) از دیوار خانه برداشته شده به زمین انداخته می‌شود و در ادامه کنیزک در قامت کسی که انگار ماموریتی را به پایان رسانده از عمارت خارج می‌شود و فیلم با حرکت کرین دوربین عمارتی محاصره شده با آپارتمان‌ها و سازه‌های مدرن را به نمایش می‌گذارد. شمایلی از تغییرات اجتماعی و سیاسی رخ داده و احتمالا پیشگویی از آنچه بعدتر در جامعه ایرانی رقم خواهد خورد.(آدم را یاد آبدارچی های شرکت می اندازد)