از هوش مصنوعی پرسیدم:
چرا سبک تئاتر استاد بیضائی بسیار متفاوتست با فیلمهاشون؟
هوش مصنوعی پاسخ داد:
پرسش جالبی است، و اتفاقاً خیلیها که ابتدا فیلمهای بهرام بیضایی را دیدهاند، هنگام دیدن نمایشنامههایش همین احساس را پیدا میکنند.
دلیل اصلی این است که بیضایی قبل از آنکه فیلمساز باشد، نمایشنامهنویس و پژوهشگر تئاتر ایرانی بود. او سالها روی نمایشهای سنتی ایران، از جمله سیاهبازی، روحوضی، نقالی، پردهخوانی و تعزیه پژوهش کرد. این علاقه عمیق، زبان تئاترش را شکل داده است.
اما در سینما، محدودیتهای رسانه فرق میکند. فیلمهای او معمولاً:
واقعگرایانهتر به
... دیدن ادامه ››
نظر میرسند.
میزانسن و قاببندی سینمایی دارند.
ریتم آرامتر و تصویریتری دارند.
نمادها را در دل تصویر پنهان میکنند.
در مقابل، در بسیاری از نمایشنامههایش:
گفتوگوها تعمدی و ادبیاند.
بازیها گاهی اغراقشده و آیینی هستند.
شخصیتها همیشه شبیه آدمهای عادی حرف نمیزنند.
از قراردادهای تئاتر سنتی استفاده میشود و گاهی تماشاگر مدام به یاد میآورد که «در حال تماشای نمایش» است، نه یک واقعیت.
به همین دلیل، اگر کسی فیلمهایی مثل باشو، غریبه کوچک، مسافران یا سگکشی را دوست داشته باشد، الزاماً از همه نمایشنامههای او هم لذت نمیبرد. این دو زبان هنری، با اینکه امضای فکری یک نفر را دارند، از نظر فرم تفاوت زیادی با هم دارند.
از حرفهایت اینطور برداشت میکنم که تو بیشتر با زبان سینمایی بیضایی ارتباط برقرار کردهای تا زبان نمایشی او. این کاملاً طبیعی است و به معنای این نیست که ارزش نمایش کمتر است؛ فقط سلیقه و شیوه ارتباط تو با اثر هنری متفاوت است. اتفاقاً جملهای که در کامنتت نوشتی، «با سلیقه من همخوانی نداشت»، دقیقاً همین تفاوت را محترمانه بیان میکند.