مروری بر ۶ اثر شاخص محمد مساوات در کارگردانی تئاتر
«سیدمحمد مساوات» از نمایشنامه‌نویسان و کارگردانان شناخته‌شده تئاتر معاصر ایران است که با نگاهی متفاوت به روایت، طراحی صحنه و شیوه‌های اجرایی، آثار متعددی را روی صحنه برده است. او متولد سال ۱۳۶۲ و دانش‌آموخته رشته نقاشی است و فعالیت هنری خود را ابتدا از هنرهای تجسمی آغاز کرد و سپس به نویسندگی و کارگردانی تئاتر روی آورد.
مساوات که بنیان‌گذار گروه تئاتر «رادیکال ۱۴» است، در طول سال‌های فعالیت خود، تجربه‌های متنوعی از نمایش‌های واقع‌گرایانه تا آثار تجربی و فرم‌گرا را پشت سر گذاشته و موفق به دریافت جوایز متعددی در زمینه نویسندگی و کارگردانی شده است.
یکی از ویژگی‌های مهم آثار او، توجه ویژه به تصویر، طراحی صحنه و تجربه شیوه‌های تازه در روایت داستان است؛ به‌گونه‌ای که در برخی اجراها، زبان، حرکت و روابط شخصیت‌ها از ساختارهای متعارف فاصله می‌گیرند. برای آشنایی بیشتر با مسیر هنری این کارگردان، مروری داریم بر شش اثر شاخص از کارنامه او.
قصه ظهر جمعه ۱۳۹۲
نویسنده و کارگردان: محمد مساوات
«قصه ظهر جمعه» روایت خانواده‌ای در خانه‌ای قدیمی و در ظهر یکی از جمعه‌های سال ۱۳۷۰ است که برای برگزاری ... دیدن ادامه ›› مراسم عروسی دور هم جمع شده‌اند. در جریان این گردهمایی، روابط میان اعضای خانواده و اختلافات پنهان آن‌ها آشکار می‌شود.
مساوات در این نمایش با بهره‌گیری از فضایی واقع‌گرایانه و طراحی میزانسن‌های دقیق، روابط پیچیده شخصیت‌ها را به تصویر کشید. این اثر از تجربه‌های مهم او در سال‌های نخست فعالیت حرفه‌ای بود که در جشنواره تئاتر فجر نیز مورد توجه قرار گرفت.
خانه‌واده | ۱۳۹۳
نویسنده و کارگردان: محمد مساوات
«خانه‌واده» از تجربه‌های متفاوت محمد مساوات است که با فاصله گرفتن از فضای واقع‌گرایانه آثار پیشین او، به سمت روایتی غیرمتعارف و فرمی حرکت می‌کند.
در این نمایش، روابط خانوادگی در فضایی آمیخته با اغراق، خشونت و موقعیت‌های غیرعادی به تصویر کشیده می‌شود. طراحی صحنه، حرکات بازیگران و شیوه بیان شخصیت‌ها، نقش مهمی در شکل‌گیری جهان اثر دارند.
مساوات با این نمایش موفق به دریافت تندیس کارگردانی بخش بین‌الملل سی‌وسومین جشنواره تئاتر فجر شد.
بی‌پدر | ۱۳۹۶
نویسنده و کارگردان: محمد مساوات
«بی‌پدر» از آثار شناخته‌شده محمد مساوات است که با فضایی متفاوت و روایتی غیرمتعارف، به موضوعاتی چون خانواده، خشونت و مناسبات قدرت می‌پردازد.
در این نمایش، شخصیت‌ها در جهانی آمیخته با ترس و رفتارهای غیرعادی قرار می‌گیرند و روابط میان آن‌ها به‌تدریج شکل پیچیده‌تری پیدا می‌کند.
طراحی صحنه و استفاده از زبان و حرکات بدنی متفاوت، از ویژگی‌های این اجرا بود. «بی‌پدر» را می‌توان یکی از تجربه‌های مهم مساوات در فاصله گرفتن از شیوه‌های مرسوم روایت و حرکت به سمت تئاتری مبتنی بر فرم و تصویر دانست.
این یک پیپ نیست | ۱۳۹۶
نویسنده و کارگردان: محمد مساوات
«این یک پیپ نیست» از شناخته‌شده‌ترین تجربه‌های اجرایی محمد مساوات است که عنوان آن به نقاشی مشهور «رنه ماگریت»، هنرمند سوررئالیست بلژیکی، اشاره دارد.
این نمایش با روایتی متفاوت از روابط یک خانواده، مرز میان واقعیت و تصویر را به چالش می‌کشد. استفاده از زبانی ساختگی، دوبله هم‌زمان، زیرنویس و طراحی صحنه‌ای شبیه به یک قاب تصویری، از ویژگی‌های مهم این اثر است.
مساوات در این اجرا با بهره‌گیری از امکانات بصری و تغییر شیوه ارتباط بازیگران با مخاطب، تجربه‌ای متفاوت از تماشای تئاتر خلق کرد. نمایشی که در زمان اجرا با استقبال تماشاگران روبه‌رو شد و چندین بار به دلیل تقاضای مخاطبان تمدید شد.
بیگانه در خانه | ۱۳۹۸
نویسنده و کارگردان: محمد مساوات
«بیگانه در خانه» داستان زن و شوهری مهاجر را روایت می‌کند که در خانه خود با حضور فردی ناشناس روبه‌رو می‌شوند؛ اتفاقی که به‌تدریج آرامش زندگی آن‌ها را بر هم می‌زند و مرز میان واقعیت، ترس و تصور را مخدوش می‌کند.
مساوات در این نمایش با استفاده از زبان‌های مختلف، تصویر و امکانات رسانه‌ای، روایتی درباره بیگانگی، هویت و روابط انسانی ارائه می‌دهد.
این اثر پس از اجرا در تئاتر مستقل تهران، در سی‌وهشتمین جشنواره بین‌المللی تئاتر فجر نیز روی صحنه رفت و موفق به دریافت جوایز بهترین نمایشنامه، کارگردانی و جایزه بزرگ جشنواره شد.
شکوفه‌های گیلاس | ۱۴۰۱
نویسنده و کارگردان: محمد مساوات
«شکوفه‌های گیلاس» داستان سامورایی جوانی را روایت می‌کند که برای انجام مراسم خودکشی آیینی «هاراکیری» به معبدی مراجعه می‌کند تا با استاد خود دیدار کند؛ اما زنی که نگهبان معبد است، مانع ورود او می‌شود. این مواجهه، آغازگر موقعیتی متفاوت میان دو شخصیت است.
مساوات در این نمایش دونفره، با بهره‌گیری از فرهنگ ژاپنی و فضایی متفاوت از آثار پیشین خود، به مفاهیمی چون مرگ، زندگی، انتخاب و مناسبات انسانی می‌پردازد. طراحی صحنه، استفاده از عناصر بصری و توجه به جزئیات اجرایی از ویژگی‌های مهم این اثر به شمار می‌روند.
«شکوفه‌های گیلاس» ابتدا در تماشاخانه ایرانشهر روی صحنه رفت و پس از استقبال مخاطبان، دور دوم اجراهای آن در سالن اصلی تئاترشهر برگزار شد. این نمایش در سال ۱۴۰۱ به یکی از آثار پرمخاطب تئاتر تبدیل شد و در اجرای سالن اصلی تئاترشهر، توانست به فروش بیش از یک میلیارد تومان دست پیدا کند.
مرور این آثار نشان می‌دهد که محمد مساوات در مسیر کارگردانی خود، از روایت‌های واقع‌گرایانه و خانوادگی به سمت تجربه‌های متفاوت در ساختار نمایش، زبان و طراحی صحنه حرکت کرده است.
او در آثارش تنها به روایت یک داستان بسنده نمی‌کند، بلکه با تغییر شیوه بیان، استفاده از عناصر بصری و خلق موقعیت‌های غیرمتعارف، تلاش می‌کند تجربه تازه‌ای از مواجهه مخاطب با تئاتر ایجاد کند.
از فضای آشنای یک خانه در «قصه ظهر جمعه» تا جهان نامتعارف «بی‌پدر»، تجربه‌های تصویری «این یک پیپ نیست» و «بیگانه در خانه» و فضای متفاوت «شکوفه‌های گیلاس»، آنچه در مسیر کارگردانی مساوات اهمیت دارد، جست‌وجوی شیوه‌های تازه برای روایت و اجرای نمایش است.
اکنون این هنرمند با تازه‌ترین اثر خود، «منظومه پیامبر بدی‌ها»، بار دیگر به صحنه بازگشته است؛ نمایشی که سرودن متن، کارگردانی و طراحی صحنه آن را بر عهده دارد و این بار در کنار «نگار جواهریان» به ایفای نقش نیز می‌پردازد. این نمایش در سالن شماره یک مجموعه تئاتر لبخند روی صحنه رفته و ادامه‌ای بر تجربه‌های متفاوت او در خلق جهان‌های نمایشی است.
از «قصه ظهر جمعه» تا «منظومه پیامبر بدی‌ها»، مسیر هنری محمد مساوات را می‌توان مسیری از جست‌وجو و تجربه‌گرایی دانست؛ کارگردانی که در هر اثر، با استفاده از امکانات زبان، تصویر و حرکت، به دنبال شیوه‌ای متفاوت برای روایت است و اکنون با حضور هم‌زمان در جایگاه نویسنده، کارگردان و بازیگر، فصل تازه‌ای از فعالیت هنری خود را رقم زده است.