گاهی بعد از خواندن بعضی از نظرات تماشاگران با خودم فکر می‌کنم: واقعاً ما در این اجرا هیچ نقطه قابل دفاعی نداشتیم؟ هیچ لحظه، میزانسن، دیالوگ، انتخاب بازیگری یا ایده‌ای وجود نداشت که بتواند برای لحظاتی نظر تماشاگر را جلب کند؟

قطعاً هر تماشاگری حق دارد نمایشی را دوست نداشته باشد. ممکن است با داستان ارتباط نگیرد، از بازی یک بازیگر خوشش نیاید یا با شیوه اجرایی کار همراه نشود. این حق طبیعی تماشاگر است و قرار نیست همه یک اثر را بپسندند.

اما به نظرم میان نپسندیدن یک نمایش، نقد کردن آن و برخورد بدبینانه با آن تفاوت وجود دارد.

نقد، فراتر از سلیقه شخصی است. اگر بازیگری تپق می‌زند، اگر بخشی از داستان برای تماشاگر جذاب نیست یا انتخابی در اجرا درست از کار درنیامده، ... دیدن ادامه ›› می‌توان و باید درباره آن نوشت. اما آیا یک تپق می‌تواند ملاک قضاوت درباره تمام کیفیت بازی یک بازیگر باشد؟ آیا نپسندیدن داستان به این معناست که تمام اجزای دیگر نمایش هم بی‌ارزش‌اند؟

گاهی احساس می‌کنم بعضی از تماشاگران بعد از دیدن یک ضعف، تمام اثر را از همان دریچه قضاوت می‌کنند. انگار از ابتدا قرار بوده چیزی برای نپسندیدن پیدا کنند.

البته منکر این نیستم که ممکن است نمایشی در بخش‌های مختلف ناموفق باشد. اما حتی در چنین شرایطی، نقد باید بر پایه مشاهده، تأمل و استدلال باشد، نه صرفاً واکنش لحظه‌ای و تندی کلام.

به اعتقاد من، نقد حرفه‌ای فقط شکار کردن ضعف‌ها نیست؛ دیدن و تشخیص دادن ارزش‌ها هم هست. منتقد باید همان‌قدر که می‌تواند بگوید چه چیزی کار نکرده، بتواند توضیح بدهد چه چیزی کار کرده است.

سرعت نوشتن نظر، لزوماً نشانه سطحی بودن آن نیست، اما تندی لحن هم جای استدلال را نمی‌گیرد.

ما به نقد نیاز داریم. به نقد صریح، جدی و حتی بی‌رحمانه، اگر مستدل و منصفانه باشد. اما کاش در مواجهه با یک اثر هنری، پیش از آنکه حکم صادر کنیم، کمی بیشتر ببینیم، کمی بیشتر فکر کنیم و بعد بنویسیم.

قرار نیست همه نمایش ما را دوست داشته باشند؛ اما انتظار داریم آنچه را دیده‌اند، منصفانه قضاوت کنند.

عکس از پرتو جغتایی