اشکان میرچی دستیار کارگردان

استاد اکبر زنجان پور از نمایش چند سال پیش می‌گوید:
فقط می‌تونم به دوستان بگویم خسته نباشید. به نظر من کار درخشانی بود، که خیلی مسائل رو به خوبی بهم وصل می‌کرد. کارگردانی به جای خود و نویسندگی کهبد تاراج که واقعا نویسنده درجه یکیه…

https://aparat.com/v/pgwx8fz

پیش فروش روزهای جدید نمایش هم‌اکنون در سامانه تیوال قابل دسترس است.

خرید نسخه الکترونیکی
نمایشنامه «چند سال پیش»
چاپ سال ۱۳۹۹
چاپ تمام است.
https://taaghche.com/book/130964/%DA%86%D9%86%D8%AF-%D8%B3%D8%A7%D9%84-%D9%BE%DB%8C%D8%B4

چند سال پیش، حکایت جاودانگی انسان در سایه مهر و عشق و امید…

پس از چند ماه رکود کارهای نمایشی، با توجه به قرار داشتن در شرایط جنگی، درست مثل دوره‌یی که چراغ سینماها و تالارهای نمایش به دلیل همه گیری ویروس کُرونا (بهمن ۱۳۹۸)، خاموش شده بود، در تماشاخانه‌ی ایران‌شهر (سالن استاد سمندریان) به تماشای نمایش «چند سال پیش»  با طراحی و کارگردانی مهرداد ضیایی و نویسندگی کهبُد تاراج نشستیم و به جبرانِ نبود فیلم‌های قابل اعتنا بر پرده‌ی سینما- در فصل تازه‌ی رونق تاسف‌بارفیلم های به ظاهر شادی‌آور بسیار کم‌مایه و بی‌ارزش- با دیدن یک کار نمایشی مُنسجم، در خاطره‌های پریده رنگ تهران چند دهه‌ی پیش غرق شدیم
مهرداد ضیایی با سابقه ی نویسندگی، بازیگری و کارگردانی تئاتر، با استفاده از یک متن نمایشی پالوده و بی حشو و زواید  از کهبُد تاراج، با صحنه پردازی های بسیار ساده و بدون استفاده از آرایه های مربوط به اشیای موجود در صحنه، تنها با استفاده از عکس و اسلایدهای مربوط به رخدادهای  چهل- پنجاه سال گذشته ی ایران، ازهمان نخستین بخش این نمایش پنج بخشی تا پایان نمایش، فضایی را ساخته و پرداخته می کند که تماشاگر نمایش حتی یک لحظه نیز از آنچه در صحنه می گذرد، چشم برنمی دارد.
رخدادهای مورد اشاره در متن این نمایش، پنج نمونه از شاخص ترین حوادث و رویدادهای متاسفانه تلخ و دردانگیزی بوده اند که در همه ی آن ها از دست ... دیدن ادامه ›› رفتن جان شیرین آدم ها – به عنوان شهروند و هم وطن- برای جامعه ی ما تلخ و دردانگیز بوده است. شاید تنها رویداد شیرین این مجموعه رخدادهای به یاد ماندنی همان مسابقه ی فوتبال ایران و استرالیا، معروف به حماسه ی ملبورن (۸ آذر ۱۳۷۶) باشد که شیرینی این پیروزی شیرین و شورملی و همگانی، هرگز نمی تواند تلخی زلزله ی ویرانگر رودبار و منجیل (۳۱ خرداد ۱۳۶۹) و کشته شدن هزاران زن و مرد و کودک، از ذهن مان پاک کند. صد البته همین در هم آمیختگی رخدادهای تلخ و شیرین، بر واقعی بودن حوادث و از جنس خود زندگی بودن آن ها مُهر تایید می زند و نشان می دهد که نمایش در فضایی مُخیل و فانتزی و در حال و هوایی سرگرم کننده، نمی گذرد. هرچند که تلخی تماشای تصاویر دردناکی از سیل ویرانگر دربند و تجریش (۴ مرداد ۱۳۶۶)، سقوط هواپیمای مسافری تهران- مشهد (۱۳۵۹ )، درگذشت بنیان گذار جمهوری اسلامی در شامگاه ۱۳ خرداد ۱۳۶۸ و آتش سوزی بزرگ  و فروریزی ساختمان پلاسکو (۳۰ دیماه ۱۳۹۵ ) تا اعماق وجود و قلب و روح تماشاگر این نمایش- به ویژه برای نسلی که خود شاهد این رویدادها بوده اند- رسوخ می کند وبرجای می مانَد
در نخستین بخش از نمایش، زنی به نسبت جوان (دریا با بازی فرنوش نیک‌اندیش) رو به تماشاگران با نگاهی حسرت آلود، از روزی  و از اتفاق تلخی حرف می زند که ما به عنوان تماشاگر نمایش، از طریق تک گویی های او به شیوه ی شنیداری(ماجرای آماده شدن خانواده برای رفتن به عکاسی و گرفتن عکس برای گذرنامه و…) و از طریق تصاویری که در پس زمینه ی صحنه ی نمایش تماشا می کنیم (نماهایی از سیل دربند وتجریش با حدود ۳۰۰ کشته) به شکل دیداری، ذهن مان را با او و با مرور خاطره های هرچند تلخ چندین سال پیش، گره می زنیم و خود را در دل نمایش و در کنار او می بینیم
ترکیب بندی صحنه ها در همه ی بخش های پنجگانه ی نمایش تا حدودی مشابه و یکسان است. یعنی، تنها با استفاده از دو چهارپایه ی کوتاه و تصاویری که در عمق صحنه و درپشت سر بازیگر یا بازیگران روی پرده دیده می شود، به گونه یی بسیار «کمینه گرا»(minimal)  شکل می گیرد که بی نیاز از حجم سنگین آرایه های صحنه یی، با مخاطب نمایش به خوبی ارتباط برقرار می کند. واقعیت این است که اگر قرار بود که همین نمایش با استفاده از آرایه های پُرحجم و سنگین برخی نمونه های کلاسیک نمایش های ایرانی – برای مثال نمایشی چون «لبخند با شکوه آقای گیل» نوشته زنده یاد اکبر رادی – صحنه آرایی می شد، حتما باید به جای نمایش یک سفره ی با چند کاسه ی خالی برای نشان دادن یک مهمانی، در خانه ی اشرافی «خانم سراج» با آن همه دبدبه و کبکبه، باید با آرایه های فراوانی از یک تالار پذیرایی در یک خانه ی مجلل رو به رو می شدیم که صدالبته، در انتقال درونمایه ی اثرنیز تاثیر چندانی نمی داشت!
برای واگویه کردن ماجراهای هریک ازرخدادهای تلخی که در نمایش مطرح می شود، یکی دو بازیگر، از طریق تک گویی (Monologue )  یا گفت وگوهای دونفره(Dialogue)  یا چند نفره در نمایش به ایفای نقش می پردازند که شاید پُربازیگرترین بخش نمایش، فصل پایانی آن (به فضای خانه ی خانم سراج  با بازی بسیار متفاوت خود مهرداد ضیایی) مربوط می شود. در دیگر فصل های مربوط به دو رخداد مهم دیگر نیز (سقوط هواپیمای مسافری تهران – مشهد) و فوتبال ایران و استرالیا، همان ترکیب بندی و صحنه آرایی پیش گفته، کم و بیش تکرار می شود. بازی های اغلب بازیگران نمایش چندسال پیش، قابل قبول است، اما بی انصافی است اگر از بازی های برجسته و چشمگیرتر کسانی چون: فرنوش نیک‌اندیش (دریا)، مجید رحمتی (روزگار)، شهاب عباسیان‌ (محمودی)، آتیه جاوید (مادر) و به ویژه از بازی متفاوت خود مهرداد ضیایی در نقش خانم سراج، نامی برده نشود.
کار چهره پردازی نمایش- از طراحی گرفته تا اجرای چهره پردازی- در کنار طراحی لباس ها با رنگ بندی های چشمگیر آن ها و به ویژه کارسنگینی که روی صورت بازیگر نقش خانم سراج (مهرداد ضیایی) انجام شده است، بسیار خوب به نظر می رسد. به خصوص که استفاده از صدای ظریف زنانه در کنار حرکات وادا و اطواری که به کُنش ها و واکُنش های زنانه مربوط می شود، در بازی مهرداد ضیایی خیلی طبیعی و باورپذیر به نظر می رسد.
شاید نیاز چندانی به یادآوری نباشد که سنّت «زن پوشی» در نمایش های اولیه و سنتی ایران (از تعزیه گرفته تا نمایش های تخته حوضی) و همچنین در برخی از فیلم های سینمایی چند دهه ی اخیر در سینمای ایران، به عنوان یک چالش‌ طنزآمیز و خلاقانه و صدالبته طنزآمیز، گاه به قصد تفنن و ایجاد جاذبه در کار، در نمونه های قابل توجّهی از فیلم ها اتفاق افتاده است که شاید شاخص ترین آن ها به چهره پردازی محمود بصیری در فیلم «دست فروش» (محسن مخملباف- ۱۳۶۵) و همچنین بازی های محسن تنابنده، اکبر عبدی، امین حیایی، حسین یاری و چند بازیگر دیگر مربوط می شود. نویسنده ی نمایش کوشیده است تا با کنار هم قرار دادن چند رویداد شاخص و متاسفانه تلخ، ذهن مخاطب خود را به چالشی جدّی وادارد وبا نگاهی منتقدانه به شرایط نامساعد اقتصادی، فقر، اعتیاد و حتی تفتیش عقاید و…. (با نمایش سفره و کاسه های خالی ، مصرف الکل و موادمخدّر و بهره کشی از آدم های تنگدست و نیازمند) در بُن مایه ی مضمونی چنین نمایشی، به مانایی آدم ها در سایه ی مهر و عشق و امید اشاره کند که با وجود تحمل مصایب بی شمار- چه به لحاظ فردی و چه از نظر اجتماعی- بازهم می توانند ققنوس وار از میان خاکسترها ی وجودی خود، به پا خیزند و تولدی دوباره آغاز کنند.
نمایش چند سال پیش، در مجموع کار ارزنده یی است. تلخی هایی که شهر تهران، به عنوان یک شخصیت فرضی، تا امروز به خود دیده است، ناخودآگاه مرا به یاد فضای نوستالژیک فیلم مستند زیبای «تهران سیمین» (ساخته ی هادی آفریده – ۱۳۹۹) می اندازد و درکنار دیگر رخدادهای تلخ مطرح شده در متن نمایش چندسال پیش، رنج و اندوه یک سرزمین تاریخی (ایران) را در ذهن ما زنده می کند. با این همه، شاید لازم می بود که برای به هم پیوند زدن پی رنگ های چندگانه ی نمایش، به عنوان دانه های ریز و درشت یک گردن آویز زیبا، رشته یی هرچند باریک، به عنوان یک شاهد یا روایتگر یگانه برای واگویه کردن تمامی رخدادها، به کار گرفته می شد تا آدم های نمایش، هرچند با داستان های متفاوت، برای دردهای مشترک خود، به بیان  و روایت مشترکی نیزدست می یافتند.

عزیزالله حاجی مشهدی

منبع سینما سینما:https://cinemacinema.ir/naghd/%DA%86%D9%86%D8%AF-%D8%B3%D8%A7%D9%84-%D9%BE%DB%8C%D8%B4%D8%9B-%D8%AD%D9%83%D8%A7%DB%8C%D8%AA-%D9%90%D8%AC%D8%A7%D9%88%D8%AF%D8%A7%D9%86%DA%AF%DB%8C-%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%A7%D9%86-%D8%AF/

بازگشت به گذشته

نگاهی به نمایش «چندسال پیش»
با ورود تماشاگران به سالن استاد سمندریان ایرانشهر تصاویر تهران قدیم بر پرده نمایش نقش می‌بندد؛ فضایی کاملاً نوستالژیک که مخاطب را در همان لحظه نخست به درون خاطرات می‌برد. نمایش با نگاهی به مینیمالیسم اجرا شده است؛ صحنه بدون دکورهای سنگین و تنها با استفاده از دو چهارپایه چوبی و پرده نمایش، فضایی خلاقانه

با ورود تماشاگران به سالن استاد سمندریان ایرانشهر تصاویر تهران قدیم بر پرده نمایش نقش می‌بندد؛ فضایی کاملاً نوستالژیک که مخاطب را در همان لحظه نخست به درون خاطرات ... دیدن ادامه ›› می‌برد.
نمایش با نگاهی به مینیمالیسم اجرا شده است؛ صحنه بدون دکورهای سنگین و تنها با استفاده از دو چهارپایه چوبی و پرده نمایش، فضایی خلاقانه ایجاد کرده است. حتی در بخش‌هایی که از سفره و ظروف استیل استفاده شده، سادگی و خالی بودن سفره، نمادی هوشمندانه از وضعیت معیشت و چالش‌های اقتصادی مردم به نظر می‌رسد.
طراحی لباس نیز با ترکیب رنگ‌های آبی، سبز، قرمز و نارنجی، با توجه به نقش‌ها، هارمونی بصری زیبایی ایجاد کرده است.
نمایش با جرات به موضوعات اجتماعی مختلفی پرداخته است؛ از جمله مسئله اعتیاد که بازیگر این نقش با توانمندی خیره‌کننده، آن را به تصویر کشیده است. فرم حرکتی بازیگران و کیفیت دیالوگ‌گویی‌ها چنان سطح بالایی داشت که حتی کوچک‌ترین لغزش‌ها در اجرای نمایش، از دید مخاطب پنهان می‌ماند.
سفر زمانی در این نمایش، مخاطب را از سیل مرداد ۱۳۶۶ تجریش تا آتش‌سوزی پلاسکو و سقوط هواپیما همراه می‌کند. این لحظات تلخ و پر از اضطراب، در کنار خاطرات شیرینی چون حضور شخصیت‌های «جلال و کیمیا» یا صحنه‌های کلیسا، تضادی دراماتیک ایجاد می‌کنند که مخاطب را میان اشک و خنده معلق نگه می‌دارد. موسیقی متن نیز با انتخاب قطعات نوستالژیک، این سفر زمانی را تکمیل می‌کند.
«این نمایش تنها یک روایت ساده نیست، بلکه ماشینی برای سفر در زمان است. با بازخوانی فضای محله‌های اصیل تهران همچون عباس‌آباد، جمهوری، ویلا، لاله زار و کوچه برلن ، نمایش به شکلی هوشمندانه خاطرات نهفته در ذهن مخاطب را بیدار می‌کند. تماشاگر گویی در میان کوچه‌های قدیمی تهران قدم می‌زند و با هر نام محله، تکه‌ای از گذشته‌ی خود را دوباره تجربه می‌کند.»
یکی از نقاط قوت درخشان نمایش، بازیگر نقش «خانم سراج» است؛ مردی در لباس زنانه که با دقت در گریم و پوشش، به‌خوبی توانسته است هویت زنانه را بازآفرینی کند و نگاه‌ها را به خود خیره سازد.چند سال پیش نوشته کهبد تاراج است که در سالهای گذشته نمایشنامه هایی مثل جوادیه ، یتیمچه و غلامرضا لبخندی را نوشته و به روی صحنه برده است
‎نمایشنامه «چندسال پیش »در ۶ اپیزود حوادثی مهم و ‎عموماً ناگوار را که در ۴۰ سال اخیر در ایران رخ داده به شکلی جدید روایت می‌کند. تنها اپیزود مسابقهٔ میان ایران و استرالیا است که فضا و موضوعی متفاوت از بقیه دارد.
‎«چند سال پیش» ‎نمایشنامه‌ای است که به اتفاقات ۴۰ سال گذشتهٔ ایران می‌پردازد. این اثر در ۶ اپیزود به حوادثی می‌پردازد که برای ایرانی‌ها مفهوم متفاوتی داشته و برای همیشه در حافظهٔ جمعی آن‌ها ثبت شده است. موضوعات این ۶ اپیزود شامل سقوط هواپیمای تهران – مشهد، بازی فوتبال ایران و استرالیا، زلزلهٔ رودبار و منجیل، رحلت امام خمینی، حادثهٔ ساختمان پلاسکو و سیل تجریش است.

سهیلا انصاری

منبع سینما خانه
https://www.cinemahouse.ir/1405/02/15/%d9%86%da%af%d8%a7%d9%87%db%8c-%d8%a8%d9%87-%d9%86%d9%85%d8%a7%db%8c%d8%b4-%da%86%d9%86%d8%af%d8%b3%d8%a7%d9%84-%d9%be%db%8c%d8%b4/

مهدی نصیری*: نمایش «چند سال پیش» که این شب‌ها در سالن استاد سمندریان (ایرانشهر) روی صحنه است، تاریخ اجتماعی تهران در بازه زمانی ۱۳۶۶ تا امروز را با نگاهی به چند حادثه و رویداد مهم، برای‌مان بازخوانی می‌کند.

این نمایش با نویسندگی کهبد تاراج و کارگردانی مهرداد ضیایی، با بهره‌گیری از ساختار اپیزودیک و درامی پازل‌گونه، رویدادهای کلیدی این چهار دهه را به عنوان محرک‌های دراماتیک انتخاب می‌کند تا به واسطه ترتیب تاریخی این رویدادها، پدیدارشناسی رنج، فقدان و فروپاشی شهری را به اجرا بگذارد. در این مسیر موفق هم بوده است. خوب توانسته است برداشتش از روح اجتماعی شهر را به اجرا بگذارد و تماشاگر را هم می‌تواند دقیقا پشت همان دریچه‌ای قرار بدهد که همراه با او از آن به شهرش نگاه کند.

کهبد تاراج، درام‌نویس پرکار و موفقی است. مهرداد ضیایی هم همین‌طور. کهبد خوب می‌نویسد و معمولا هم در نوشتن آدم‌هایی از یک طبقه اجتماعی خاص مهارت بیشتری دارد و اتفاقا به واسطه فرهنگ اجتماعی کارکترهای نمایشنامه‌هایش، تهرانی‌نویس هم هست. اما «چند سال پیش»، بهترین نوشته‌اش نیست؛ اول از همه به خاطر اینکه خوب شروعش نمی‌کند. روایت «چند سال پیش» در اپیزودهای آغازین، بیشتر تمایل به عملکردهای ادبیات داستانی دارد تا دراماتیک. شخصیت‌ها می‌آیند و ... دیدن ادامه ›› رو به تماشاگر قصه‌ای را تعریف می‌کنند. راویان اول شخص درام کهبد تاراج و اجرای مهرداد ضیایی، قصه خوان این اجرا هستند تا بازیگران آن. نمی‌دانم چرا این نوع روایت را برای ابتدای کارش انتخاب کرده است، در حالی که به مرور و در اپیزودهای بعدی عملکرد روایت درست می‌شود؛ دراماتیک می‌شود. یعنی به مرور کارکترها در ارتباط با هم قصه را روایت می‌کنند. به مرور، داستان‌گویی تبدیل می‌شود به روایت درام. درست می‌شود. اما طول می‌کشد تا اجرا دست از راوی اول شخص و نقل مستقیم رویدادهای داستان بردارد. اتفاقا از همین‌جا به بعد هم اجرا جان می‌گیرد و جذابیت پیدا می‌کند.

اما پیش از این از منظر ساختاری، نمایش با یک چالش مهم روبه‌رو است؛ گذار از «روایت‌گری خطی/داستانی» به «درام مبتنی بر تعامل و ارتباط»؛ در اپیزودهای نخستین، اثر بیشتر به ادبیات داستانی (Narrative) متمایل است؛ جایی که شخصیت‌ها بیشتر نقش راویان اول‌شخص را ایفا می‌کنند تا کنش‌گران دراماتیک. این شیوه که در آن «گویندگی» بر «کنش» غلبه دارد، باعث می‌شود لایه دراماتیک اثر در ابتدا ضعیف بماند. با این حال، در روند تکامل روایت، نمایش از حالت نقل مستقیم (Telling) به حالت نمایش (Showing) کوچ می‌کند. گذار از اپیزودهای ابتدایی به روایت‌های میان شخصیت‌ها از قصه کیمیا و جلال به بعد، نقطه عطف دراماتیک اثر است که در آن، گفت‌وگو و تعامل، موتور محرک داستان‌گویی را تشکیل می‌دهد و در نهایت، به شکلی دراماتیک، مفهوم «رویداد-شهر» را بازنمایی می‌کند.

ویدئو و تصویر قاب شده و مستقل از اجرا به نظرم نمی‌تواند کمکی به اجرای تئاتری بکند مگر آنکه بخش جدانشدنی از خود آن بشود. در نمایش مهرداد ضیایی و صحنه خالی آن هم، تصاویر شهر هرچند تصوری از لوکیشن را ایجاد می‌کنند اما جزیی از بافت اجرا نیستند. قاب شده‌اند و بازنمایی می‌کنند؛ همین! در طراحی صحنه و روایت بصری؛ در «صحنه خالی» اگرچه تصاویر ویدئویی مستعمل شده‌اند، اما این تصاویر به جای آنکه با بافت (Texture)اجرا در هم تنیده شوند و بخشی از زبان سین‌تئاتری یا دیالوگ بصری اثر باشند، بیشتر در نقش «بازنمای مستقل» ظاهر شده‌اند. این امر باعث می‌شود بار فضاسازی و انتقال عواطف، به‌طور سنگین بر دوش بازیگران و موسیقی قرار گیرد. موسیقی در این اثر، نقشی مکمل در تشدید فضای ذهنی و عمق بخشیدن به روایت ایفا می‌کند، اما خلاء میان تصویرِ قاب‌بندی‌شده و فضای فیزیکی صحنه، از منظر یک‌پارچگی بصری، فرصتی برای غنای بیشتر اجرا باقی می‌گذارد.

در نهایت، «چند سال پیش» فراتر از یک بازگشت نوستالژیک، در پی واکاوی پیکره‌ فروپاشیده شهر است. هرچند روایت از نظر جامعیتِ رویدادها یا انسجامِ ساختاری در برخی بخش‌ها دچار نقص است، اما توانایی اثر در درگیر کردن مخاطب با پازلِ تاریخ اجتماعی، باعث می‌شود تماشاگر نه تنها به عنوان یک ناظر، بلکه به عنوان بخشی از فرآیند تکمیل این پازلِ شهری، با اثر پیوند برقرار کند.

* عضو کانون ملی منتقدان تئاتر ایران

منبع: ایران تئاتر https://theater.ir/ci/fa/196830

اولین آلبوم عکس نمایش «چند سال پیش» از نگاه رضا جاویدی

نویسنده: کهبد تاراج
طراح و کارگردان: مهرداد ضیایی

عکس: رضا جاویدی

هرشب ساعت ۲۰:۱۵ تماشاخانه ایرانشهر سالن استاد سمندریان…

استقبال مخاطبین در شب اول اجرای نمایش چند سال پیش به نویسندگی کهبد تاراج و کارگردانی مهرداد ضیایی…
https://aparat.com/v/voakz0a
هرشب تماشاخانه ایرانشهر سالن استاد سمندریان.

آتیه جاوید در (اپیزود سوم) نمایش چند سال پیش
https://aparat.com/v/hbnzi57
هرشب تماشاخانه ایرانشهر سالن استاد سمندریان

صدرا سبحانیان در (اپیزود چهارم) نمایش چند سال پیش
https://aparat.com/v/fmuii6c
هرسال تماشاخانه ایرانشهر سالن استاد سمندریان

مجید رحمتی در (اپیزود دوم) نمایش چند سال پیش
https://aparat.com/v/jxifmz4
هرشب تماشاخانه ایرانشهر سالن استاد سمندریان

تمرینات پایانی نمایش «چند سال پیش»
نویسنده: کهبد تاراج
طراح و کارگردان: مهرداد ضیایی
از دهم اردیبهشت ماه ساعت ۲۰:۳۰ تماشاخانه ایرانشهر سالن استاد سمندریان