«پلیلیست ابی»؛ وقتی صمیمیت خودش تبدیل به میزانسن میشود
«پلیلیست ابی» از آن نمایشهایی است که در نگاه اول ممکن است ساده به نظر برسد: یک بازیگر، یک صحنه و داستانی که قرار است با کمک تماشاگران روایت شود. اما دشواری اصلی نمایش دقیقاً در همین سادگی پنهان شده است. وقتی قرار است یک بازیگر بخش عمده بار دراماتیک اجرا را به دوش بکشد و در عین حال بخشی از متن را به واکنشهای پیشبینیناپذیر تماشاگران بسپارد، دیگر صرفاً خوب بازی کردن کافی نیست؛ بازیگر باید بتواند ریتم، تمرکز و اعتماد سالن را همزمان مدیریت کند.
ابراهیم امینی مهمترین برگ برنده «پلیلیست ابی» در همین نقطه است. او تلاش نمیکند با نمایش دادنِ مهارتش، مرکز توجه باقی بماند. برعکس، نوعی بیتکلفی در بازی او وجود دارد که کمک میکند تماشاگر مشارکت خود را بخشی از یک بازی تصنعی احساس نکند. این نکته در نمایشی که تا این اندازه به ارتباط مستقیم با مخاطب وابسته است، اهمیت زیادی دارد.
در واقع، جذابترین ایده نمایش نه داستان ابی، بلکه رابطهای است که میان ابی، بازیگر و تماشاگر ساخته میشود.
تماشاگر
... دیدن ادامه ››
در اینجا فقط دریافتکننده داستان نیست. گاهی معلم است، گاهی پدر، گاهی معشوق و گاهی صرفاً انسانی که باید یک جمله را بگوید تا روایت ادامه پیدا کند. این انتخاب، از نظر اجرایی ریسک بزرگی است؛ چون هیچ بازیگری نمیتواند واکنش آدمی را که برای اولین بار روی صحنه آمده کاملاً پیشبینی کند.
امینی اما تلاش میکند این بیثباتی را به بخشی از کیفیت اجرا تبدیل کند، نه مشکلی که باید پنهانش کرد. مکثها، واکنشها و حتی لحظههایی که ممکن است کمی از ریتم معمول نمایش فاصله بگیرند، یادآور این هستند که چیزی که میبینیم هر شب دقیقاً یک شکل ندارد.
«پلیلیست ابی» مدام رویپ یک مرز حرکت میکند: مرز میان زندگی کردن یک داستان و نشان دادن اینکه داریم یک داستان را با هم میسازیم.
طراحی فضا نیز در خدمت همین ایده است. نمایش نمیخواهد یک دیوار محکم میان صحنه و سالن وجود داشته باشد. فاصله فیزیکی میان بازیگر و مخاطب کم میشود و در نتیجه، فاصله روانی نیز باید از بین برود. این انتخاب زمانی جواب میدهد که تماشاگر احساس کند حضورش واقعاً اهمیت دارد، نه اینکه صرفاً برای ایجاد تنوع در اجرای یک مونولوگ انتخاب شده است.
از طرف دیگر، «پلیلیست ابی» در مواجهه با مضمون افسردگی و خودکشی نیز انتخاب دشواری دارد. داستان میتوانست بهراحتی به یک نمایش انگیزشی ساده درباره «مثبت فکر کردن» تبدیل شود؛ فهرستی از چیزهای خوب زندگی که قرار است در نهایت ما را به این نتیجه برساند که زندگی زیباست.
اما ارزش ایده اصلی نمایش دقیقاً در این نیست که برای زندگی یک پاسخ قطعی پیدا کند.
فهرست ابی قرار نیست ثابت کند که رنج وجود ندارد. قرار است در برابر آن، مجموعهای از دلایل کوچک و گاه پیشپاافتاده قرار دهد؛ چیزهایی که به تنهایی شاید اهمیت چندانی نداشته باشند، اما کنار هم تصویری از میل به ادامه دادن میسازند.
اینجاست که عنوان «پلیلیست» نیز تبدیل به چیزی فراتر از یک نام میشود. پلیلیست مجموعهای از قطعات است که الزاماً از یک جنس نیستند؛ بعضی شادند، بعضی غمگین، بعضی یادآور آدمی خاص و بعضی شاید کاملاً بیاهمیت. اما کنار هم، موسیقی یک دوره از زندگی را میسازند.
نمایش نیز با همین منطق کار میکند.
اگر «پلیلیست ابی» در پایان چیزی را به تماشاگر منتقل کند، لزوماً این نیست که زندگی همیشه زیباست. شاید حرف دقیقترش این باشد که حتی در دورههایی که زندگی زیبا به نظر نمیرسد، هنوز میتوان چیزهایی پیدا کرد که ما را به آن متصل نگه دارند.
و این تفاوت مهمی است.
ابراهیم امینی نیز در بهترین لحظات اجرا دقیقاً همین کار را میکند. او به جای اینکه دائماً تلاش کند تماشاگر را تحت تأثیر قرار دهد، اجازه میدهد تماشاگر خودش تحت تأثیر قرار بگیرد.
و شاید اینجا باشد که نمایش، از یک داستان درباره ابی فاصله میگیرد و به تجربهای شخصیتر تبدیل میشود:
اگر قرار بود تو فهرستی از چیزهایی بنویسی که هنوز زندگی را برایت ارزشمند میکنند، اولین شمارهاش چه بود؟