فکر کنم کارگردان تصمیم داشته رمان های سرشناس ایران رو سریال کنه و برای شروع سراغ سریال مناسب ایدئولوژی خودش رفته که شاید اشتباه بوده چون این رمان تاریخ انقضا داره؛ درصورتی که بامداد خمار اینجوری نیست و به خود ایشون هم ثابت شد.

بسی خون به تشت طلا، رنگ خورد
بسی شیشه‌ی عمر، بر سنگ خورد
سیاووش‌ها کُشت افراسیاب
ولیکن تکانی نخورد آب از آب
(سیاوش کسرایی)


درود بر دوست.

لحن بی پیرایه و صراحت کلام شما قابل ستایش هست. اما از اونجا که مغلطه‌ی ad hominem میگه دخیل ... دیدن ادامه ›› دانستن شخصیت فرد در نقد آرای اون فرد کار درستی نیست و باید آثار و آرای انسان سوای شخصیتش در بوته نقد قرار بگیره، با اجازه‌ی شما سرور گرامی، چندتا مطلب رو عرض میکنم.

اول این رو بگم که بنده بت‌ساز نیستم و آل احمد و دانشور رو هم در حد کتابهاشون میشناسم و نه کارهایی که کردن و به نظرم خودِ رمان، حرفایی برای گفتن داره چون با اوضاع اجتماعی و روح زمانه خودش انطباق واقعی داشت و با یه نگرش انتقادی، ایدئولوژیهای یه جامعه‌ی آشفته، خرافی و در حال گذار رو به ما نشون داد. حتی اگر لنز منتقدانی مثل بلینسکی رو به چشم بزنیم، میبینیم که سووشون بیشتر یه سند اجتماعیه تا یه اثر ادبی! در نظر داشته باشید که اون قضیه پناه اوردن به مذهب (که آل احمد و شریعتی تو اون برهه بهش رو اوردن) یه واکنش از روی استیصال برای بازیابی یه هویت از دست رفته بود و درست که نگاه کنید میبینید عملاً یه خودکشی بوده، چندانکه بعده ها شادروان بیژن الهی هم با صوفی‌گری در اشعارش چنین کرد تا جاییکه مسعود کیمیایی وقتی از خاطراتش تعریف میکنه اشاره داره به این موضوع که بیژن الهی همیشه میگفت شبها در خلوتم مشتی مار و عقرب روحم رو مسموم میکنه و ...، باری...

نوشتن سووشون راه رو برای بقیه از جمله روانشاد غزاله علیزاده و خانه ادریسیها و ... باز کرد. شما نگاه کنید تا قبل از سووشون، کارکترهای زن داستانهای ایرانی هویتشون در رابطه با مردهای داستان و مع‌الواسطه تعریف میشه ولی ما تو سووشون میبینیم که زری (بعد از پشت سر گذاشتن قوس شخصیتی و در انتهای داستان) از اون حالت منفعل درمیاد؛ دیگه اون زن احساساتی و سرکوب شده و تحت سیطره افکار یوسف نیست و مستقل فکر میکنه. افرادی مثل گلی ترقی، شهرنوش پارسی پور، مهین بهرامی و غزاله علیزاده تو داستانهاشون از همین الگوی سووشون استفاده کردن تا حرفای مستقل کارکترهای زن داستان رو بگن و ما رو به ذهنیت راویان زن وارد کنن و این حرکت کلاً تو ادبیات ایران تا قبل از سووشون، قفل بوده.

از شما سرور هنرمند با اون نگاه تیزبین میخوام به یاد داشته باشید که سوای همه کاستیها و ورای هر آک و آهو، سیمین دانشور ترجمه های خوبی هم ارائه داد؛ ناتانائیل هاثورن رو با داغ ننگ به ما شناسوند، همینطور آل احمد؛ یونسکو، کامو و سلین رو (هرچند خودش تأثیرپذیری از سلین رو انکار میکرد!) باز هم تأکید میکنم صحبت من فقط در باب خود کتابها و نقد ادبی هستش که میشه بهشون وارد ساخت و نه عقاید نویسنده و کارهایی که بعدش کرده؛ من با اجازه تون بعضی نقاشیهای هیتلر رو بسیار زیبا میدونم (چون به نظرم هست!) ولی این به معنی تأیید شخصیت خونخوار و اعمال شنیع هیتلر نیست!

نقد شما رو به دابل استانداردها میفهمم و تو اون زمینه موافقم باهاتون، ولی به نظرم نمیشه کل کتاب رو نادیده گرفت به خصوص تو زمینه نمادپردازی و ربطی که به شاهنامه (سند هویت ما) پیدا میکنه.

با احترام –

درود.

با احترام، نه بت‌سازم نه بت‌پرست، ولی نمادها دقیق و با کارکرد درست بوده. در نظر داشته باشید که دانشور به خاطر اختناق زمانه و فرار از سانسور در سووشون به نمادپردازی رو اورده ... دیدن ادامه ›› بود.

محاکمه ی افسر فراری از جنگ که میاد پیش یوسف و بهش پناه میاره درواقع نماد محاکمه ی خلیل ملکی هستش. تو شاهنامه، سهراب، فریب افراسیاب رو میخوره و وارد جنگ با ایران میشه؛ تو سووشون ملک‌سهراب با وعده های سرخرمنِ مستر زینگر، جنگی رو راه میندازه که به نتیجه هم نمیرسه (و مثل سهراب، شهید آرمانها میشه). نگاه کنید به ملک‌رستم (برادر بزرگتر ملک‌سهراب)؛ یه فرد عاقل و جاافتاده که همیشه قبل از هر کاری تمام جوانبش رو در نظر میگیره و حتی رگه های پراگماتیسیتی داره (عین خود رستم).

یوسف نماد سیاووشه؛ بیگناه و به تیر ظلم کشته میشه، مثل سیاوش که از خونش لاله واژگون از زمین رشد میکنه و دائم خونش از زمین میجوشه، یوسف هم وقتی میمیره، بعد از شستنش، خونش پای درختهای باغچه میره و به یاد بیارید اون جمله‌ی تأمل برانگیز مک ماهون رو که میگه: این درختها همیشه چشم انتظار صبح باقی خواهند موند... (ز خاکی که خون سیاوش بخَورد / به ابر اندر آمد درختی ز گَرد / نگاریده با برگها چهر او / همی بوی مشک آمد از مهر او). در نظر داشته باشید که رویش لاله واژگون از خون سیاوش در خود شاهنامه هم نمادینه و کلیدِ قوم به حساب میاد، درست همونطور که زمان در آیین زُروانیسم کلید قوم بوده و به همین سیاق هم تو شاهنامه کارکردهای شگفت انگیزی داره.

نامه مک ماهون به زری رو به یاد بیارید که مینویسه: گریه نکن خواهرم! یه روز میاد که به ازای یه درخت تو باغچه ی تو، صدها درخت تو سرزمینت رشد خواهد کرد و خواهی دید که باد، پیغام درختها رو به هم خواهد رسوند. اونوقت درختها از هم خواهند پرسید: در راه که میامدی سَحَر را ندیدی؟!... . عزت الدوله هم موقعی که داره گریه میکنه یوسف رو به سرو تشبیه میکنه و بعد میگه انگار قطعش کردن و سر و ته انداختنش رو زمین!

مردم باستان تو بین النهرین معتقد بودن خدای کشتزارها (که اسمش یادم نیست!) سالی یه بار وارد آتش میشه تا زمین حاصلخیز بشه و نشونه ش هم زرد شدن مزارعه و درواقع اینطوری میفهمیدن که تابستون داره میاد و موقع کشت محصوله. اگه دقت کنید آیین سیاوَرشَن هم در ابتدای تموز و شروع فصل کشت محصول برگزار میشده.

زری هم که نماد فرنگیسه و فقط دقت کنید به خوابهای فرنگیس قبل از قربانی شدن سیاوش و خوابهای زری قبل از کشته شدن یوسف که به زیبایی به هم ربط دارن: (چنین دیدم ای سرو سیمین به خواب / که بودی یکی بیکران رود، آب / یکی کوهِ آتش به دیگر کران / گرفته لبِ آب، نیزه‌وران) (زری یه جا خواب میبینه یوسف رو انداختن تو تنور و جزغاله شده... .)

به نظر من سووشون یه سند اجتماعی از یه برهه مهم تو تاریخ ایرانه و نمادپردازی خوبی هم داره.

بدرود –

درود،
امیدوارم متوجه صحبت من شده باشید. من نقدی به رمان وارد نکردم برادر. من درباره شخص نویسنده صحبت کردم چون من قبلتر از سووشون، شخصیت نویسنده و همسرش رو شناختم و برای همین، تک تک کلمات کتاب هاشون، با احترام، بی رنگ و بی معنیه. متاسفانه، آدم ها با رفتارشون شناخته میشوند نه صرفا گفتارشون. این رمان هم اگر به قول شما، تلاشِ دانشور برای یافت هویت از دست رفتشون باشه، تاریخ انقضا داره و صرفا تلاشی بوده که نویسنده خودش رو حق بدونه. در هر صورت، همه نویسنده های همزمان خانواده دانشور و آل احمد، از یک شیوه تکراری برای بیان ظلم زمانه استفاده کردند و واقعا کلیشه شده.
در کل صحبت من درباره خود نویسنده و امثالهم بود؛ آدم هایی که از یه سو در تلاشند درباره هویت و جنسیت خود به حق صحبت کنند و از یه سو، در واقعیت، کارهایی می کنند که نه هم جنساشون درباره شون صحبت کنند و نه دیگه احترامی حتی برای آثاراشون، نگه داشته شود چرا که "این آب بازنخواهد گشت به چشمه" .

یک زمانی عاشق کتابهای آقای آل احمد بودم
به قدری شیفته که کتاب‌هایی که می‌خریدم را سعی می‌کردم بگردم اولین چاپ را پیدا کنم
کلی کتاب نایاب دارم
دنیایی بود نوجوانی و اول جوانی
بعد یهو وقتی چشمم به زندگیشون و افکارشون باز شد یهو همه چیز رنگ باخت
حتی الان رغبت نمی‌کنم کتابهایشان را تورق کنم
همین قضیه برام سرِ کارهایِ خانم دانشور و آقای ساعدی و آقای ابراهیمی و ... تکرار شد و این لیست روز به روز داره بلندتر میشه