مریم حاج محمدی

هنرساز فعال هنری

«بینا» اجرایی است که ایده‌اش را با همه چیز به اجرا می‌گذارد هم از طریق دیالوگ، هم با زبان میزانسن، تصویر و بدن بازیگران پیش می‌برد. جهان نمایش، جهانی است که در آن انسان معاصر میان مصرف‌گرایی، تکنولوژی و ساختارهای قدرت گرفتار شده و به موجودی تبدیل شده که بیش از آنکه انتخاب کند، هدایت می‌شود.
یکی از نقاط قوت اجرا، میزانسن منسجم و طراحی‌شده آن است. بازیگران همچون یک پیکره واحد عمل می‌کنند. هماهنگی حرکات، ریتم مشترک و پرهیز از ایجاد فوکوس بی‌دلیل روی یک بازیگر باعث می‌شود هیچ‌کس از کلیت تصویر بیرون نزند. همه در یک رنگ، یک فرم و یک منطق حرکتی دیده می‌شوند؛ گویی با یک «بدن جمعی» مواجهیم، نه مجموعه‌ای از شخصیت‌های مستقل.
این انتخاب، کاملاً با مفهوم نمایش هم‌خوان است. اگر قرار است انسان‌ها عروسک‌های یک سیستم باشند، طبیعی است که فردیت آنها در میزانسن نیز کم‌رنگ شود. حتی بازیگر هم در خدمت تصویر کلی قرار می‌گیرد، نه تصویر کلی در خدمت بازیگر.
هماهنگی گروه نیز از همین منظر قابل توجه است. اجرای جمعی نیازمند دقت بالایی در ریتم، فاصله، حرکت و واکنش است و در «بینا» این هماهنگی به شکل قابل قبولی حفظ شده است. مهم‌تر اینکه بازیگران تلاش نمی‌کنند با اغراق یا بازی بیرونی، توجه مخاطب را به سمت خود بکشند؛ همین کنترل باعث شده کلیت اجرا یکدست باقی بماند.
نورپردازی یکی از جذاب‌ترین عناصر بصری نمایش است.
خطوط، نقاط و الگوهای نوری که در فضای صحنه شکل می‌گیرند، یادآور محیط دیجیتال، کدهای صفر ... دیدن ادامه ›› و یک، صفحه‌کلید و جهان داده‌ها هستند. در عین حال، حضور نقطه‌ها و خطوط شبیه نشانه‌های بریل، معنای دیگری به مفهوم «دیدن» اضافه می‌کند؛ گویی نمایش از یک سو درباره جهان دیجیتال و از سوی دیگر درباره نابینایی انسان در برابر واقعیت سخن می‌گوید.
همین دوگانگی، طراحی نور را به بخشی از روایت تبدیل می‌کند، نه صرفاً عنصری برای زیباتر کردن صحنه.
در مجموع، «بینا» بیش از آنکه بخواهد داستانی را برای مخاطب تعریف کند، تلاش می‌کند تصویری از انسان معاصر بسازد، انسانی که در میان صفحه‌ها، داده‌ها، مصرف و قدرت، به تدریج فردیت و قدرت انتخاب خود را از دست می‌دهد.
و شاید تناقض اصلی نمایش همین باشد:
در جهانی که همه‌چیز دیده می‌شود، چرا انسان کمتر می‌بیند؟
«بینا» پاسخ را مستقیماً به تماشاگر نمی‌دهد؛ او را در موقعیتی قرار می‌دهد که خودش این سؤال را از خودش بپرسد.

نمایش «قصاب» از همان ابتدا با شوخی‌های به‌جا مخاطب را وارد فضایی می‌کند که تصور می‌کنی قرار است با کاری سرراست و قابل‌پیش‌بینی روبه‌رو شوی. بازی بازیگران، به‌ویژه نقش خانم پلیس، از همان شروع جلب توجه می‌کند و کنجکاوی ایجاد می‌شود.
اما هرچه نمایش جلوتر می‌رود، فضا به‌تدریج تیره‌تر و عمیق‌تر می‌شود؛ قصه عمداً از دسترس حدس‌زدن خارج می‌ماند و درست در جایی که فکر می‌کنی به الگو رسیده‌ای، نمایش ضربه‌ی اصلی را می‌زند؛ ضربه‌ای شبیه یک سیلی ناگهانی که مخاطب را شوکه می‌کند و تا لحظاتی رها نمی‌کند.
با اینکه شخصاً علاقه‌ای به ژانر جنایی–پلیسی ندارم و در صحنه‌های شکنجه ناخواسته صورتم را از صحنه برمی‌گرداندم، اما نمی‌شود انکار کرد که «قصاب» از نظر بازیگری، روایت و کارگردانی کاری جسورانه و حساب‌شده است؛ کاری که تماشاگر را از تماشای صرف دور کرده و وادار به واکنش می‌کند،
خداقوت به تیم نمایش برای خلق اثری که اگرچه امن و راحت نیست، اما دقیقاً به همین دلیل اثرگذار است.

به نظرم در مورد متافیزیک، روانشناسی، فلسفه و جهان موازی بود
یکم سنگین و خشن بود
و اثر انتخاب‌های آدمی رو نشان می‌داد در قالب جنگ

اجرایی شیرین، دقیق و پرانرژی از یکی از محبوب‌ترین کمدی‌های شکسپیر. شب دوازدهم با پرداختی حساب‌شده، طراحی صحنه‌ای زیبا و بازیگرانی دوست‌داشتنی، توانسته بود بین فانتزی و واقعیت تعادلی دل‌پذیر بسازد.
ریتم اجرا عالی بود، طنزها به‌جا و شخصیت‌پردازی‌ها زنده و باورپذیر.
نمایشی که هم خنده بر لب تماشاگر می‌آورد، هم با روایت عشق‌های یک‌طرفه و سوء‌تفاهم‌های انسانی، لحظه‌های شاعرانه‌ای می‌ساخت.
در مجموع اجرایی دیدنی، تمیز و پُرمهر و یادآور طعم خوب تئاتر بود

نمایشی به شیوه تئاتر تعاملی، تلخ، شخصی و جسورانه. الناز ملک با بهره‌گیری از تجربه‌ی واقعی خودش در جریان یک خفت‌گیری ناموفق، روایتی خلق کرده بود که تماشاگر را درون واقعه می‌کشید.
دکور به شکل آینه طراحی شده بود؛ تماشاگر خودش را در صحنه می‌دید، و همین باعث می‌شد نتواند بی‌تفاوت بماند. وقتی کارگردان گفت: «دست‌هاتون رو بالا بگیرید، چند نفر از شما چنین تجربه‌ای داشتید؟» لحظه‌ای دردناک و هم‌زمان تأثیرگذار بود؛ چون نود درصد سالن دستشان را بالا بردند.
الناز ملک خوش‌شانس است که توانسته از دل درد، اثری برای خنده و رهایی بسازد؛ وگرنه شاید مثل الهه حسین‌نژاد، تنها شاهد تلخِ سرنوشت زنان در جامعه‌ای سخت می‌بود.
نمایش، یادآور قدرتِ بازگو کردن و تسکین در تئاتر بود.

نمایش کُلاژ بیضایی تجربه‌ای خاص و تماشایی بود. بازیگران جوان و مسلط به ادبیات کهن، با بیانی قوی و زبان انگلیسی روان، دیالوگ‌هایی از آثار مختلف شکسپیر را در کنار فرم‌های نمایش ایرانی – از پرده‌خوانی و شاهنامه‌خوانی گرفته تا تعزیه و روایت – اجرا کردند.
ترکیب این متون با خلاصه‌ای از آثار بیضایی، در قالبی مینیمال، نمادین و معاصر، اثری خلق کرده بود که هم به ریشه‌های نمایشی ایران وفادار بود و هم جهانی می‌نمود.
کار را دوست داشتم؛ از تسلط گروه گرفته تا فرم بصری و لحن روایت، همه چیز هوشمندانه و با احترام به تئاتر ایرانی پیش می‌رفت.

"خرده‌انسان" نمایشی است پر از اشک و لبخند؛ سفری به قبرستانی که در آن اجزای انسان‌ها سر هم می‌شوند تا تحویل پزشک قانونی داده شوند. خشونت و جنایت، از جنس مثله‌کردن، با طنزی تلخ و موقعیت‌هایی گاه خنده‌دار در هم می‌آمیزند و مخاطب را هم می‌خندانند و هم می‌گریانند.
شخصیت «لاله‌زار» با زندگی سراسر نکبت و رنج، نمادی از آدم‌هایی است که انگار از کودکی در غم و بدبختی تنیده شده‌اند.
در این کار اشاراتی به مرگ بابک خرمدین و زخم‌های اجتماعی مشابه، نمایش را به واقعیت‌های تلخ جامعه امروز پیوند می‌زند.
صحنه‌پردازی دقیق و بازی پرانرژی نقش «قنبرلو» ریتم نمایش را زنده و سریع نگه می‌دارد؛ تا جایی که مخاطب گذشت دو ساعت اجرا را حس نمی‌کند.
بعد از کارهای اخیر، این نمایش از آقای کیانی برایم متفاوت و دوست‌داشتنی بود؛ متنی که یادآور جهان وحشتناک زیر پوست شهر است، با همان نگاه سیاه آشنا و طنز تلخش بود.

برام جالبه که در سه تئاتر اخیر که دیدم – «ماهی و رها» با بازی ژاله صامتی و دخترش، «هم این و هم آن» با بازی گلاب آدینه و دخترش، و «قرمز» با بازی رضا بهبودی و دانیال نوروش – هر کدام روایتی از شکاف نسلی را پیش چشم مخاطب می‌گذارند. حتی توی صحبت با روانشناسی سازمانی ام هم به این تفاوت اشاره میشه همیشه.
سه اثر «ماهی و رها»، «هم این و هم آن» و «قرمز» هر سه به
شکلی مستقیم یا غیرمستقیم به موضوع تفاوت‌های نسلی پرداخته‌اند؛ تفاوت میان نسل‌های X و Y با نسل Z و پیامدهای آن در روابط فردی، اجتماعی و حرفه‌ای.
در «ماهی و رها»، روایت دو خیاط از دو نسل، با پرداختی مبتنی بر جزئیات رفتاری و زبانی، به تعارض در ارزش‌ها و نگاه به زندگی می‌پردازد؛ جایی که نسل پیشین با چارچوب‌ها و قواعد مشخص، در برابر نسلی قرار می‌گیرد که اولویت را به تجربه، انعطاف و فردیت ... دیدن ادامه ›› می‌دهد.

«هم این و هم آن» با بهره‌گیری از بستر تئاتر درون تئاتر، تضاد میان بازیگری پیشکسوت و هنرمندی جوان را به تصویر می‌کشد. این تضاد، علاوه بر جنبه‌های فنی و هنری، لایه‌های عمیق‌تری از شکاف نسلی در شیوه مواجهه با کار، تعریف موفقیت و ارتباط با مخاطب را آشکار می‌کند.

در «قرمز»، نسبت استاد و شاگرد نقاشی بهانه‌ای است برای بازخوانی دو رویکرد متفاوت به هنر: یکی متکی بر سنت، اصول تثبیت‌شده و عمق مفهومی، و دیگری جویای تجربه‌های نو، سرعت، و بیان فردی بی‌پیرایه.

وجه مشترک این سه اثر، نمایش تنش میان ساختارمندی و رهاشدگی است؛ میان پایداری در ارزش‌های تثبیت‌شده و حرکت به‌سوی افق‌های ناشناخته. هر سه، با وجود تفاوت در بستر داستانی، موفق می‌شوند تصویری گویا از پارادایم‌های ذهنی متضاد نسل‌ها ارائه کنند و مخاطب را به تأمل درباره ریشه‌ها و پیامدهای این شکاف دعوت نمایند.

آدم اگرم میخواد تئاتر کار کنه اینجوری کار کنه...
دمتون گرم

در حیرت زمین و هر چه و هر که و آن‌که بر آن می‌افتد هستم
با کنار رفتن پرده نمایش از دکور مبهوت شدم و پشت سر هم چک خوردم دیگر نمی‌توانستم نفس بکشم...
با زمبن چرخیدم و گردیدم و توهم زدم و حیرت کردم و مبهوت شدم
زمین و تاریخ و معنا و باور و همه و همه با هم چرخیدن
من تماشاچی جزوی از این مدار چرخشی بودم بخشی از این حیرت شگفت انگیز که گیج خوردم و سر خوردم و بر خوردم میان مداری از اسطوره و تاریخ، علم و ایمان، آدم و خدایی که شاید دیگر به باورها نگاه نمی‌کند.
دیگر توجه ندارد
همه چیز ابزورد و نیهیلیسم گونه با پازل های فلسفی چیده ... دیدن ادامه ›› شده کنار هم
تصاویر نمادینی خلق می‌شود از سیبی بر صورت تا مار و بهشت و تبعید، از ستاره‌ای که دیگر نمی‌گردد تا انسانی که هنوز می‌افتد، بی‌آنکه زمین تمام شود. پر از ارجاعاتی از فیلم و عکس و تابلو و داستان و افسانه که فقط میخواهد تو را با پرسش بی پاسخی مواجه کند
دکور، حرکت، صدا، بدن، زمان همه و همه در خدمت یک هم‌زیستی حیرت‌بار، همدیگر را می‌خورند و قدرت می‌دهند و نفس در سینه حبس کرده و اجراگرانی که در مرز باریک بین اجرا و زیستن ایستاده اند بدون لحظه‌ای سقوط از چرخش جهان شاید هم همین الان در حال افتادن هستند شاید هم متوجه نیستند شاید جذبند .
من هنوز در حیرت و سپاسگزار هنر شمس و تیم و دوستانش هستم که مرا مدهوش و مست و ملنگ صحنه و بازی و فرمی کردند که از دل هنر جوشید .
برای نوع صحنه پردازی پیشنهاد می‌شود ردیف ۵ به بعد را بگیرید
بهتر بود این دکور در سالنی به موازات چشم مخاطب اجرا شود.
مرض های خاص دوست داشتنی کارگردان در کار هم سوپرایز کننده بود

غایت بدن بازیگر در خیری خواه و دوستان از جمله آقای اشاداد ..بسیار تمرینات سختی قطعا داشته اند و روزها تمرین و تمرین و تمرین
غایت صدا در آن آوازه خان خوش صدای رام کننده

من فعلا هنگ و مشعوف و شگفت زده و مدهوشم
میام مینویسم مفصل...

نمایش «بی شیر و شکر» با فرم اجرایی متنوع و ریتم نسبتاً پرتنش، تلاش داشت مخاطب را با فضایی چندلایه درگیر کند. اپیزود اول با طراحی صحنه و فضاسازی چشم‌گیرش نقطه قوت کار بود و از نظر اجرایی نیز نسبت به بخش‌های بعدی انسجام بیشتری داشت.
بازیگر نقش افغانستانی از معدود نقاط قوت بازی‌ها بود؛ هم در لهجه و هم در انتقال حس، باورپذیر و دقیق ظاهر شد. در مجموع، دختران گروه، به‌ویژه دو دختر کم‌سن‌تر، بازی‌های روان‌تر و کنترل‌شده‌تری داشتند و حضورشان روی صحنه تاثیرگذارتر از پسران بود.
با این حال، بخشی از بازی‌ها، به‌ویژه در نقش‌های لات‌مسلک، بیش از حد اغراق‌آمیز بود؛ گاهی به نظر می‌رسید صرفاً برای جلب توجه و کشیدن تمرکز مخاطب طراحی شده‌اند، نه برای پیشبرد روایت. این اغراق، در صحنه‌ای که یکی از این شخصیت‌ها در توالت حضور داشت، به اوج رسید؛ صحنه‌ای که به نظر شخصی‌ام بیش از حد سخیف و بدون ظرافت بود.
شیوه اجرایی در بخش‌هایی از نمایش بیش از حد شلوغ بود و همین باعث می‌شد مخاطب در دنبال‌کردن خط داستانی یا تمرکز بر اجرا دچار سردرگمی و خستگی شود.
در مجموع «بی شیر و شکر» اثری پرانرژی با نقاط درخشان بود، اما در برخی صحنه های اجرایی و انتخاب‌های فرمی، می‌توانست کنترل بیشتری بر تعادل روایت و بازی‌ها داشته باشد.